Este artigo debe un agradecemento especial a Ana González Duque e Rafael de la Rosa

As imaxes que acompañan ao texto proveñen de Pixabay

As etiquetas son para os supermercados. Clientes e repoñedores necesitan unha orde estrita para organizar cada un dos estantes, e que así tanto uns como outros saiban a que aterse e as escobas non se mesturen cos lombos de bacallau —non só por tranquilizar o TOC, senón por cuestión sanitaria—. E, mesmo nese ambiente tan controlado, os seus responsables fan a propósito o de cambiar as cousas de sitio frecuentemente, porque o cerebro humano se alimenta de sorpresas para seguir en activo ou, pola contra, termina funcionando en piloto automático, leva os actos a un segundo plano de atención e se dedica a pensar na coada, a excursión dos nenos ou a final dalgún reality. E quen se dedica a vender non quere iso.

A literatura funciona dun xeito parecido. Fronte ás tolemias creativas dos autores, as librerías vense obrigadas a clasificar libros, álbums e cómics dalgunha maneira sistemática, co fin de que os traballadores non se volvan tolos ao ordenar e os clientes saiban o que lles agarda. Busco un conto para un neno de cinco anos. Ten o último de Pérez–Reverte? Onde están os libros en galego? Preguntas habituais nunha librería que denotan a absoluta necesidade de orde nun lugar cunha oferta incalculable de lecturas. Pero iso non sempre é fácil. George R. R. Martin escribe fantasía, ciencia ficción ou aventuras medievais? Onde metemos o realismo máxico?

A distinción non resulta sinxela, tamén porque nas fronteiras entre uns e outros é onde adoitan atoparse as obras máis imaxinativas, esas que espertan o teu cerebro como as mandarinas colocadas nun estante novo. Porque ti podes amar ata o infinito as novelas policíacas de Agatha Christie, pero e se che ofrezo unha novela policíaca nunha estación espacial de dentro de mil anos ou nun campamento romano da época imperial? Non se empezan a iluminar xa as túas neuronas?

De tódolos xeitos, entendo que a ordenación nos beneficia a todos, así que teño dúas preguntas crave que permiten clasificar tódalas novelas que se escribiron ata agora e tódalas que se escribirán no futuro. E si, parece un reto, pero con este truco resulta sinxelo separar as distintas obras en tres grandes caixóns.

Pregunta 1: Todo o que aparece na novela existe ou existiu no mundo real?

• A resposta é si: Literatura realista. Aquí pode incluírse desde a novela histórica á costumista, a de aprendizaxe, a romántica ou o thriller de espías que pretenden asasinar a De Gaulle.
• A resposta é non: Segue lendo.

Pregunta 2: Todo o que aparece na novela podería chegar a existir algunha vez segundo as leis da ciencia?

• A resposta é si, ou polo menos a narración así o pretende: Ciencia ficción. Aquí poden incluírse tódolos relatos sobre viaxes no tempo, ascensores espaciais, plantas carnívoras ou señores en mallas que saltan por encima dos edificios. Talvez algo así non chegue a existir nunca, pero, se o libro tenta dar unha explicación convincente para eses elementos desde as leis da ciencia, pertence a este grupo.
• A resposta é non, nin o pretende: Fantasía. Aquí aparecería calquera historia na que algún elemento non é racional nin se dá ningunha explicación racional para a súa existencia, como os centauros, as tartarugas xigantes que sosteñen planetas ou os magos de barba branca que lanzan raios polo seu báculo mentres recitan un esconxuro en latín.

Desde logo, hai moita máis diversión en mesturar todo iso, sen máis límites que a imaxinación desbordada e a coherencia interna. Un minotauro, unha policía droide, unha alcaldesa serea, uns replicantes mortos, un Nautilus convertido en local de noite, unha poboación futurista que fala en omnilingua e a cadela Laika. Habería alguén capaz de mesturar todo iso nunha mesma novela e saír airoso?

Falamos deste tema nunhas semanas.

Más craves para organizar os estantes dunha librería, magos que recitan en latín e droides que protexen aos seus nesta ligazón.