Hoxe falo dunha historia moi especial, un conto cheo de ciencia, espiritualidade, literatura e legado, pero tamén de ríos de alcol, sexo e loita polo poder, e mesmo poida que tamén apareza unha vampiresa que envelenase ao noso protagonista.

O lugar é Mongolia, no século XIX, que por entón se atopaba baixo o goberno da dinastía Qing. Lonxe quedaba o recordo de Gengis Khan e o Imperio mongol, ou do seu neto, Kublai Khan, de quen foi conselleiro o gran viaxante veneciano Marco Polo. Kublai Khan foi o primeiro emperador da China e formou a dinastía Yuan, que gobernou desde o ano 1271. Tamén foi o primeiro mandatario mongol en converterse ao budismo, en concreto ao budismo tibetano, o que deu pé a un auxe formidable desta relixión, aínda que as demais eran toleradas sen moito problema.

Isto mantívose de forma máis ou menos estable ata a Revolta dos Turbantes Vermellos, en 1351. Empobrecidos por uns impostos desmesurados e as frecuentes inundacións que causaba o río Amarelo, numerosos agricultores da etnia Han levantáronse en armas contra a dinastía Yuan. Estas accións eran instigadas en segredo pola Sociedade do Loto Branco, seita budista que era abertamente contraria aos mongois. Estes rebeldes adoitaban usar cintas e turbantes de cor vermella para identificarse, polo que esas pezas enseguida se converteron en símbolos do seu movemento. Tras diversos enfrontamentos polo liderado, o Exército dos Turbantes Vermellos quedou en mans dun pobre campesiño de nome Zhu Yuanzhang, que resultou ser un brillante estratego e logrou expulsar aos mongois en 1368, proclamándose emperador co nome de Hongwu («Extremadamente militar», en chinés). En 1382 reunificou o país, que por primeira vez era gobernado polos Han, etnia maioritaria pero que ata entón sempre estivera sometida a outros grupos. Era o comezo da dinastía Ming.

(Todo este parágrafo non ten nada que ver coa historia do lama de Gobi, pero a tentación de usar nomes tan fantásticos como o Exército dos Turbantes Vermellos e a Sociedade do Loto Branco era demasiado grande como para que a miña pobre vontade de escritor de novelas de aventuras puidese resistirse)

Tempo despois, en 1644, os Ming perderon China en favor da dinastía Shun, e estes á súa vez, o mesmo ano, en favor dos exércitos formados polos nómades yurchen (rebautizados manchúes nesta época, e de onde provirá o nome de Machuria), que deron lugar á dinastía Qing. Así é como chegamos á que sería a última das dinastías imperiais chinesas, que gobernou entre 1644 e 1912, e ao nacemento, en 1803, de Dulduityn Danzan Ravjaa (ou Danzanravjaa, segundo as fontes), o noso lama en cuestión.

Proveniente dunha familia extremadamente pobre, e falecendo a súa nai ao pouco de dar a luz, Ravjaa quedou ao coidado do seu pai, un bruxo e menciñeiro coñecido como Dulduit, de quen aprendeu os primeiros misterios. Ambos vagaban por Mongolia, ao redor do deserto de Gobi, cantando e bailando a cambio dunhas poucas moedas, e pronto empezaron a facerse soadas as habilidades curativas do neno, igual que a súa pericia escribindo poemas e cancións. En 1812, en Ikh Khüree, capital de Mongolia (actual Ulán Bator), Ravjaa foi recoñecido como o quinto Noyon Hutuktu, «o Lama de Gobi». Este título é un dos máis admirados entre os tulkus ou mestres do budismo tibetano, concretamente da tradición Nyingma, a máis antiga das escolas de ensino budista. O noso protagonista e o seu pai acudiron á cidade–mosteiro de Ikh Khüree, onde o sabio Lobsang Tubten Wangchuk, coñecido como o cuarto Jebtsundampa, recoñeceu os sinais no mozo e ditaminou que, en efecto, se trataba da quinta encarnación do Noyon Hutuktu. Así, o mozo Ravjaa foi venerado e á vez seguiu aprendendo, cada vez con homes máis sabios.

Con todo, a dinastía Qing ordenara a persecución de quen fose nomeado quinto Noyon Hutuktu, e iso granxeoulle poderosos inimigos durante toda a súa vida (e de aí a historia da vampiresa asasina, aínda que non chegamos tan lonxe).

Ravjaa pronto adquiriu gran reputación como poeta, filósofo, astrólogo e médico, chegando a escribir numerosos tratados nesas disciplinas. Foi o que chamariamos un «home do Renacemento», pois tamén pintaba, recitaba e representaba obras de teatro cunha compañía fundada por el mesmo, chamada Saran Khukhuu. Atribúenselle máis de trescentos poemas, máis de cen cancións, guías de medicina e filosofía e incluso unha obra de teatro propia, o drama O cuco da lúa, que sería prohibida polo goberno. Dentro do seu repertorio, é especialmente famosa a canción Ulemjiin Chanar, unha das máis populares e apreciadas dentro do folclore mongol. A súa letra encomia a beleza da muller de Mongolia, e atribúenselle propiedades místicas tan elevadas que se di que cantala co corazón proporciona tantos beneficios á alma como rezar dez mil oracións á deidade tibetana Jetsun Dölma. Reproduzo aquí a súa letra, para comprobar se é certo:

Үлэмжийн чанар төгөлдөр

Өнгө тунамал толь шиг

Үзэсгэлэнт царайг чинь

Үзвэл лагшин төгс маань

Үнэхээр сэтгэлийг булаанам зээ

Хөшүүн сэтгэлийг уяруулагч

Хөхөө шувууны эгшиг шиг

Хөөрхөн эелдэг үг чинь

Хүүрнэн суухад урамтай

Хөөрхөн ааль мину зээ

Учирмагц сэнгэнэсэн

Уран гол шиг бие чинь

Угаас хамт бүтсэн

Улаан занданы үнэр шиг

Улмаар сэтгэлийг хөдөлгөнө зээ

Бадмын дундаас дэвэрсэн

Балын амт адил

Баясгалант ааль чинь

Бахдаж ханашгүй

Баярыг улам арвитгана зээ

Pero non todo podía ser paz. A persecución á que o someteu o goberno resultou en ocasións moi perigosa, tendo que cambiar de residencia cada pouco tempo e ás veces refuxiarse en covas para evitar ser capturado. Ravjaa era repudiado por moitos, pero iso non lle impediu mostrar o seu rexeitamento ás diferenzas entre clases sociais e sexos, apostando por un ensino de calidade, indistinto para homes e mulleres, gratuíto e sen implicacións políticas. En 1820 construíu o mosteiro de Khamar (Khamariin Khiid), no deserto de Gobi, cuxas paredes albergaron o primeiro museo de Mongolia, unha biblioteca pública, unha sala de poesía, un teatro público (o chamado Namtar Duulakh Datsan, onde se formaban os actores que logo se incluirían entre as máis de trescentas persoas da súa compañía) e unha escola non relixiosa para nenos, de nome Khuukhdiin Datsan, onde se daban clases en tibetano e en mongol.

No ámbito relixioso, Ravjaa dedicouse a ensinar a unha enorme cantidade de monxes no seu templo, e tratou de achegar posturas entre dúas das principais tradicións do budismo: Nyingma (tamén coñecida como «a Orde dos Bonetes Vermellos») e Gelug (ou «dos Bonetes Amarelos»). Xa vimos que Ravjaa pertencía á primeira, tamén chamada «a escola antiga». Como curiosidade, diremos que esta escola non prohibe aos seus seguidores o consumo de alcol nin as relacións sexuais. En ambas cuestións, cóntase que Ravjaa era un practicante habitual y organizaba frecuentes celebracións onde se chegaba a todo tipo de éxtases relixiosas, propiciadas polo alcol e o sexo desenfreados. As covas que rodeaban o templo foron escenario de rituais de toda clase. É máis, na súa memorias, Ravjaa narraba que combatera a moitos demos durante eses eventos, curara a persoas enfermas e conversara con deidades, visitando planos de existencia moi superiores ao noso. Explican que un día todos os estudantes que asistían a unha de tantas celebracións tolearon ao mesmo tempo, posuídos por un espírito maligno tremendamente poderoso; Ravjaa tivo entón unha visión de si mesmo como o deus–cabalo Hayagrīva, e ambas entidades loitaron ata que a primeira resultou vencida pola fe do lama. Á mañá seguinte apareceron unhas pisadas de cabalo gravadas na roca da montaña que rodeaba ao templo, como probas da batalla.

Estas grandes festas foron aproveitadas polos seus detractores para cualificalo como bébedo e salvaxe, xa que a sociedade conservadora reprochaba os seus actos, a pesar de que el afirmase que lle servían para transmitir ensinos tántricos aos seus discípulos. En diversas ocasións os seus monxes advertíronlle dos intentos de asasinato que estaba a levar a cabo o goberno, e dos que conseguía librarse por pouco. A sociedade estaba polarizada: uns venerábano, outros buscaban a súa morte.

Ravjaa faleceu en 1856 en circunstancias inexplicadas, á idade de cincuenta e tres anos. Non existen probas ao respecto, polo que nunca saberemos se foi asasinado, suicidouse ou foi todo un estraño caso de morte natural. A tradición oral tibetana afirma, sen dúbida, que se debeu ao veleno dunha das súas amantes, apropiadamente pagada polo goberno. E tamén refire que, ao notar que estaba a morrer, Ravjaa sentouse na súa mesa de sempre e escribiu o fermoso poema «A lei da dama universal», dedicado á frialdade de quen acababa de arrebatarlle a vida.

Despois, os Qing abalanzáronse sobre a congregación enteira, cunha voracidade inmensa. O sexto Noyon Hutuktu foi atopado morto pouco despois, e o sétimo foi arrestado e executado. O templo quedou baleiro. Os inmensos logros artísticos e de investigación perdéronse. E ninguén foi capaz de opoñerse aos Qing ata a súa caída no ano 1911, cando Mongolia se declarou país independente. Con todo, para entón a persecución aos discípulos de Ravjaa xa terminara cunha parte importante do seu legado.

O que os Qing non sabían era que Ravjaa predixera todo aquilo ao longo dos anos, pois afirmaba sufrir de visións apocalípticas desde 1825, nas cales adiviñaba o ataque ao budismo e o seu esparexemento polo mundo. Cando o mestre morreu, un dos seus discípulos máis queridos, Balchinchoijoo, estaba adestrado para salvagardar en caixas de madeira os obxectos máis prezados do museo que albergaba o templo, e a continuación enterrounos en distintas localizacións do deserto de Gobi. O mapa onde estaban debuxados os emprazamentos desas caixas pasou de pais a fillos durante décadas, custodiándoo como un deber sagrado durante a ocupación de Mongolia por parte da China comunista, e despois por parte da Unión Soviética. Moitos grupos relixiosos sufriron persecucións similares durante eses períodos, e así, por exemplo, resultou destruído o mítico mosteiro de Khamar e os seus monxes foron sometidos a terribles purgas, pero o mapa seguiu a recado. Incluso un dos custodios, de nome Tudev, colocaba trampas polas noites nos agochos para que ninguén máis que eles puidese recuperar os valiosos obxectos dos seus antepasados.

Só tras a caída do réxime comunista, Altangerel, o neto de Tudev, revelou onde estaban escondidos eses tesouros, cos que puido reconstruírse o mosteiro de Khamar e reabrir o museo no seu interior, tal e como sempre quixo Ravjaa. Actualmente o lugar alberga numerosos obxectos que mostran a forma de vida daqueles tempos, como as vestimentas utilizadas nas representacións teatrais, manuscritos, frautas feitas a partir de ósos humanos e tambores ou copas fabricadas con cranios. Un mundo máxico, un lugar de experiencias tántricas moi por encima do noso, que estivo a piques de perderse.

Aínda falta moito para que o templo recupere o esplendor que tivo outrora, pero o goberno de Mongolia está a poñer o seu empeño en conseguilo. Talvez algún día poida existir outra vez unha gran escola pública, mixta e aconfesional, como a houbo no século XIX. Quen sabe. Talvez Ravjaa predíxoo no seu tempo, e só é cuestión de esperar a que se cumpra.

Máis historias asombrosas da vida real nesta ligazón.